Leptospirose kun je oplopen door contact met oppervlaktewater. Waar komt het voor en word je er ziek van?
Wat is leptospirose?
Leptospirose is een ziekte die lijkt op een ernstige griep. Andere namen zijn de ziekte van Weil, Melkerskoorts, Modderkoorts of Rattenziekte. Meestal verloopt leptospirose mild en lijken de klachten op griep. Denk aan koorts, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn, misselijkheid, braken, diarree en/of minder urine.
Via het bloed kan de bacterie de nieren of lever aantasten of kun je zelfs een hersenvliesontsteking krijgen.
De ziekte kan dodelijk verlopen, vaak is ziekenhuisopname noodzakelijk.
Komt leptospirose door een bacterie of een virus?
De ziekte wordt veroorzaakt door een bacterie. In Nederland komt de bacterie met name voor in urine van wilde ratten of in water wat vervuild is met de urine van wilde ratten. De bacterie kan ook voorkomen bij andere knaagdieren, bij vee en soms ook bij honden.
De bacteriën die leptospirose veroorzaken noemen we leptospiren. Zij kunnen de ziekte van Weil veroorzaken.
Mildere vormen van leptospirose zijn:
- Melkerskoorts, dit komt door urine van runderen.
- Modderkoorts, dit komt door muizenurine.
De bacterie kan tot 20 maanden in een vochtige omgeving (water, modder of aarde) overleven 2
Bekijk hier de Engelse versie van dit filmpje.
Hoe komt de leptospirosebacterie mijn lichaam binnen?
De bacterie kan via kleine wondjes of via je slijmvliezen (mond, neus, ogen) of via een verweekte huid 1 in je lichaam in komen. Modder of vochtige grond waarin een rat heeft geplast kan besmet zijn met de bacterie. Zo kun jij besmet worden.
Mensen kunnen andere mensen besmetten, maar dat gebeurt bijna nooit.
In sommige beroepen heb je meer risico om in contact te komen met water waarin deze bacterie zit. Werk je bijvoorbeeld in de waterzuivering? Of met ratten of muizen? Dan kun je leptospirose oplopen.
In stilstaand natuurwater of lauw water is de kans wat groter om de ziekte op te lopen.
Ook kun je leptospirose oplopen door contact met oppervlaktewater tijdens avontuurlijke sporten al dan niet in het buitenland, bijvoorbeeld raften, zwemmen, mudruns, raften, kajakken, kanovaren, caving, canyoning, tuben, jungletochten of duiken.
Kun je een besmetting met leptospirose voorkomen?
Ja, je kunt zelf veel doen om te voorkomen dat je leptospirose oploopt.
- Voorkom dat je in contact komt met:
- urine van ratten en muizen;
- modder of aarde in een gebied waar ratten of muizen kunnen leven. Bijvoorbeeld door de juiste kleding, handschoenen, lieslaarzen, veiligheidsbril en dichte schoenen te dragen.
- Raak dode dieren nooit aan.
- Bedek wondjes met een waterdichte pleister als je het water* in gaat.
- Probeer tijdens contact met oppervlaktewater te voorkomen dat je wondjes krijgt.
- Was jezelf of douche goed af na contact met dierlijke urine, modder of besmet water.
- Voorkom contact met lauw en weinig stromend water*, vooral na hevige regenval of overstromingen.
- Let op dat je geen water in je mond, neus en ogen krijgt tijdens contact met water in rivieren, moerassen etc.*
* Geldt alleen voor (zoet)natuurwater, meertjes, riviertjes, beekjes, modder, niet voor een chloorzwembad en niet voor de zoute zee.
Is er een vaccin tegen leptospirose?
Ja er is een vaccinatie tegen leptospirose. Meer informatie vind je hieronder bij de vraag en antwoorden.
Ik heb klachten die op leptospirose lijken. Wat moet ik doen?
Heb je koorts of een flinke griep? Ga dan naar je (huis)arts. Vertel dat je in je werk meer risico loopt. De huisarts kan je een antibioticumkuur geven. Bij ernstige klachten moet je naar het ziekenhuis.
Waar loopt men leptospirose op?
Bron afbeelding: Torgerson et al: Global burden of leptospirosis
Bronnen:
- *1 Andre Fontaine G, Waterborne leptospirosis: survival and preservation of the virulence of pathogenic Leptospira spp in fresh water, Curr. Microbiol, 2015
- *2 Adler B, (Ed) Leptospira and Leptospirosis, Current Topics in Microbiology and Immunology Sringer-Verlag Berlin Heidelberg 2015; 387: 1-293. DOI 10.1007/978-3-662-45059-8.
- LCR
- RIVM
Let op: niet alle GGD-en vaccineren tegen leptospirose.
Kijk eerst bij de Prijzen/tarieven of de GGD van jouw keuze de vaccinatie wel geeft. Daarna kun je een afspraak maken.
Kun je terecht bij de GGD van jouw keuze? Maak dan hier de afspraak.
Afspraak maken voor beroepsvaccinatie
Het vaccin tegen leptospirose heet Spirolept. Een vaccinatieserie bestaat uit 2 prikken met 2 weken ertussen. Als je langdurig bescherming wilt, kun je na 4 tot 6 maanden een boostervaccinatie (herhaling) halen. Dan ben je 2 jaar beschermd. Hierna kun je weer een boosterprik nemen als je goed beschermd wilt blijven. Mensen met een afweerstoornis hebben meer vaccinaties nodig.
Je kunt hier een offerte aanvragen(voor 2 personen of meer).
De Gezondheidsraad schrijft in juli 2025: "Vaccinatie van werknemers tegen leptospirose zou alleen in uitzonderlijke gevallen door bedrijfsartsen overwogen moeten worden. Het gaat dan om een vaccinatieaanbod op individuele basis aan werknemers die ondanks beschermende maatregelen om blootstelling aan urine van besmette knaagdieren of aan besmet oppervlaktewater tegen te gaan, toch een risico lopen om ziek te worden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij sommige muskusrattenvangers.
"Het beschikbare vaccin is veilig, maar over de effectiviteit zijn volgens de Gezondheidsraad te weinig actuele wetenschappelijke gegevens om een algemeen aanbod aan bepaalde beroepsgroepen te adviseren."
- Het is aan de Arbodienst van de betreffende bedrijfstak om hierover richting het bedrijf / gemeente / provincie etc. een advies uit te brengen.
- Bovenstaande informatie is geen advies om al dan niet te vaccineren, dat advies is voorbehouden aan de Arbodienst.
- tussen de 33% en de 57% van de bruine ratten in Nederland drager is van de leptospira bacterie?
- ratten tot wel 1 keer per 3 minuten plassen?
- 20% van de autochtone gevallen van Leptospirose werk gerelateerd zijn?
- leptospirose de meest voorkomende en dodelijkste zoönose ter wereld is? 1
1 Bron: Costa F, Global morbidity and mortality of leptospirosis : a systematic review, PLOS, 2015